Vechten of Praten ? Orkesten, ensembles en gezelschappen op weg naar 2013

‘Woede en verbijstering’ (Nationale Reisopera), ‘Partijen zo snel mogelijk om tafel’ (Hester Maij, Overijssel), ‘Niet rollebollend over straat’ (wethouder Van Hees,  Enschede)….   Het Nederlands Symfonieorkest (voorheen Orkest van het Oosten) blijkt – stiekem – een aanvraag bij het rijk voor het opzetten van een operagezelschap te hebben ingediend. Terwijl daar de Nationale Reisopera toch voor is…?  Waarom is dat eigenlijk zo erg ? Heet dat niet gewoon concurrentie?

Met de rijksbezuinigingen op opera en symfonische muziek is er vanaf 2013 nog maar beperkt geld beschikbaar  (€ 3,5 miljoen) voor een operavoorziening in het Oosten van het land. Dat is minder dan de helft van wat de Nationale Reisopera nu krijgt. Zoals er straks ook beperkt geld beschikbaar komt voor één symfonieorkest in het oosten van het land, waar er nu nog twee zijn. Het ligt voor de hand dat de Nationale Reisopera opteert voor opera en het orkest voor een orkestvoorziening. Schoenmaker… enz.  Maar waarom eigenlijk ? Waarom zou het orkest, dat ook nog een mooi samenwerkingsverband is aangegaan met het barokensemble Combattimento Consort Amsterdam geen aanvraag mogen indienen voor een operavoorziening? In de aannemerij heet dat aanbesteding en moeten we dat stiekem doen (gesloten enveloppen), omdat het anders fraude zou zijn.
Er zitten ook grote verschillen in de plannen. Volgens het orkest wil de Nationale Reisopera maximaal vier producties per jaar maken, en het orkest veel meer, zowel grote als kleinschalige producties, om zo in 2018 maximaal nog 50 procent subsidie nodig te hebben.  Dat klinkt op zijn minst interessant. OCW heeft nu een serieuze  keuze. Omgekeerd had de Nationale Reisopera natuurlijk ook een aanvraag voor een orkestvoorziening moeten indienen.

Deze kwestie doet zich vast en zeker niet alleen voor bij de opera. In Rotterdam weten ze dat er straks nog één plek te vergeven is aan een dansgezelschap in de nieuwe basisinfrastructuur. Wie moet dat worden. Connie Janssen, Scapino… Er is straks ruimte voor nog slechts 8 jeugdtheatergezelschappen. Er zijn er nu meer dan het dubbele. Wat doen die? Samen praten of er alleen voor gaan en hopen dat je wint?  Proberen je op voorhand te binden aan een ‘grote mensen’ gezelschap, zoals Toneelgroep Amsterdam of Het nationaal Toneel?  Die willen helemaal niet praten, die willen misschien wel overnemen…? Er is straks nog maar half geld voor de begeleiding van het HNB en NDT. Gaan we ervan uit dat dit DUS Holland Symfonia zal zijn ? Of dienen HNB en NDT een eigen aanvraag voor een eigen begeleidingsorkest in?

Er wordt – in dit stadium – veel minder gepraat en samengewerkt dan we in onze idyllische polder denken. Elk gezelschap,orkest of ensemble is overtuigd van zijn eigen artistieke meerwaarde. Zoals Vaandrager ooit over schrijvers zei: ‘Schrijvers weten wel dat er andere schrijvers bestaan,maar ze worden daar niet graag aan herinnerd’.  Dat geldt ook voor dansgroepen, ensembles, orkesten en toneelgezelschappen. Natuurlijk vinden ze zichzelf de beste, anders zouden ze nooit zijn opgericht. En onder de dreiging van de bezuinigingen ga je daar niet opeens mee ophouden en inzetten op een ongewisse samenwerking met een partij die je op voorhand de mindere vindt. En dus vecht iedereen voor zichzelf in de hoogmoedige zekerheid het van de anderen te zullen winnen. Wij spelen beter, ons plan is beter. En gelijk hebben ze. Liever alles of niets, de dood of de gladiolen, dan vooraf ingewikkelde artistieke en bedrijfsmatige compromissen te moeten sluiten. Straks, als de teerling is geworpen, is er alle gelegenheid om de scherven op te pakken van degenen die het niet hebben gered, of – in geval je zelf tot de scherven behoort – je te laten oppakken door de winnaars. Dat is even slikken, maar liever strijdend ten onder dan voortmodderen in een half bakken compromis. We zijn er niet aan gewend, aan dit soort concurrentie, maar er is weinig mis mee.  Dus niks niet ‘aan tafel’ of ‘bemiddelen’, maar de plannen lezen en positie kiezen. Wiens plan is het beste? Mogen we weten wie wat voorstelt en ons daarover uitspreken?  Concurrentie moet het liefst in de openbaarheid. Daar zouden ze bij het kunstvakonderwijs nog iets van kunnen leren. Daar modderen ze nu al meer dan een jaar in HBO verband in het rond en is het woord kwaliteit taboe geworden. En natuurlijk zit er straks in Enschede een verliezer op de blaren. Dat gaat – bij één van beide partijen – een voorzitter en een directeur kosten. Maar dat weet je. Wie gaat vechten in plaats van praten, loopt het risico te verliezen…..